Ne Papa'ymış Arkadaş!

Belki duymuşsunuzdur, Papa İngiltere'ye ilk resmi ziyaretini gerçekleştirdi. Tabii  manşet eksikliği hisseden medya hemen Papa'nın gezisine sarıldı. 2-3 kanalda canlı yayınlar, haberler, gazeteler, billboardlar. Ayıptır söylemesi ben bile gittim geçit törenine, nasıl oluyormuş diye.

Aşağıda Papa'nın Edinburgh Dükü tarafından karşılanmasını görüyürsunuz. Etekli muhafız alayına dikkat...

Daha sonra Kraliçe'yle birlikte kahvaltı yapmak üzere Holyrood Palace'a gitmiş. Onlar kahvaltısını yaparken biz de İngiltere ve İskoçya'daki insanların dine bakışlarını inceleyelim.

İngiltere (u.k)'nin yaklaşık %70'ı hristiyan, %15'i ateist, %3'ü müslüman. Gerçi başka bir araştırma'da Tanrı'ya ya da herhangi bir yaratıcıya inanıyor musunuz sorusuna, İngiltere'nin sadece %35'i inanıyorum demiş (ABD'de oran %80).  Aynı şekilde kilise'ye düzenli giden insanların oranı 1990 yılına göre %35 düşmüş durumda. Belki de Papa'nın gelmesi Cumartesileri içip içip, Pazarları kiliseyi sallayan gençlerin kulağını çekmek içindir. Gerçi resmi olarak İngiltere, Vatikan'a değil İngiltere kilisesine (CoE- Church of England)'a bağlı.

Bu da başka bir soruyu doğuruyor? Nüfusun %70'i hristiyan ama ne kadarı Katolik?  Wikipedia'ya göre toplam nüfusun ancak %9'u Katolik. Bu oran İskoçya'da daha yüksek: %16. Oranın yüksek olmasının sebebi, 19.yy'da İskoçya'ya göç eden İrlanda'lılar ve AB'ye üye olmalarıyla İskoçya'yı mesken belleyen Polonya'lılar.  Katolik olmayan Hristiyanlar'da çoğunlukla Churh of Scotland'a bağlı (İngiltere'yle bu konuda bile ayrılıyorlar)
Katoliklik-Protestanlık konusu biraz hassas, çünkü Kuzey İrlanda sorununda bu din farkının da katalizörlüğü olmuş. Mesela 1900'un başlarında İrlanda'da katoliklerin oranı %74, Kuzey İrlanda'da (o bölgenin o zamanki adı ulster) protestanların oranı %56, 1991 yılında ise İrlanda'daki katoliklerin oranı %96'a fırlamış, ama Kuzay İrlanda'da protestanların oranı %62'de kalmış.  Yani Kuzay İrlanda'nın oranları İngiltere ve İrlanda arasında kalmış durumda, belki de o yüzden hala sallantıda Kuzey İrlanda'nın durumu.

İskoçya'nın diğer din dağılımına bakarsak: Hristiyanlar %64, Ateistler %28, Müslümanlar %1 civarında.  Tabi oranlar Hristiyanlar açısından pek içaçıcı değil ama onları asıl endişelendiren, dinin yaşlara göre dağılımı

Müslümanların ve Hinduların (yanı çoğunlukla Pakistan ve Hindistan asıllıların) 50 yaşından genç olanlarının oranı neredeyse %90, Hristiyanlar için bu oran %50'lerde. Bu yüzden Muhafazar Partiler toplum İslamlaşıyor diye bildiriler hazırlıyor. Tabi Vatikan'ın da bu oranlar karşısısında her türlü doğum kontrol yöntemine ve kürtaja karşı çıkması da manidar.

Başka bir ilginç istatistik de ateistlerin yaşlara göre dağılımı:

Gençlerde bu oran %35-40 larda. Bilemiyorum bu yüksek oranlar gençlerde yeni çıkan bir trendin sonucu mu? (çöpçatatanlık sitelerinden 500.000 kişinin profilinden istatistik üreten OKTRENDS'e göre yolladığı mesaja cevap gelme olasılığı en yüksek olanlar profilinde ateist yazanlar, vaktiniz varsa bu siteye bir göz atın, çok ilginç, komik bilgiler var)
Ya da yaş ilerledikçe ateist oranının düşmesinin nedeni, ulan şimdi Cehennem filan vardır, gider ayak sakata gelmeyeyim, nasılsa yaşadığımı yaşadım yol yakınken tövbemi edeyim anlayışı mıdır bilemiycem.

Ateistliğin etnik kökene göre dağılımları da şaşırtıcı:

Çin'lilerin %60'dan fazlasının kendini ateist tanımlaması ilginç değil de Karayiplilerin %30'la ikinciliği kovalamasını beklemezdim.

Neyse konu dallandı budaklandı iyice, bu sırada Papa'da Edinburgh caddelerinde turuna başladı bile. Tura başlarken tabi protestocular da oradaydı. Protestoların temelini, Papa'nın doğum kontrol yöntemlerine karşı çıkması, ve sübyancı bir kaç rahibin soruşturmasını sümen altı etmeye çalışması oluşturuyordu.

Ama bence en güzel protesto, üstünde Papa'nın resmi bulunan prezervatiflerden dağıtmak olmuş.

Papa bu protestoları geçip, meşhur Popemobile (akvaryumlu arabası) ile halkı selamlamaya başladı.

Sonra'da halka seslenmek için, aşağıdaki billboardları göre göre Glasgow'a doğru yola koyuldu. umarım aynı akvaryumlu arabasıyla gitmeye kalkışmamıştır.

Mesire yerleri-1

Gene yazılara uzunca bir ara vermişiz. Hadi biz ara veriyoruz da bir allahın kulu da çıkıp ne oldu blog işi, yalan mı oldu demiyor. Neyse, eski yazılara baktım da genelde İskoçya'nın olumsuz şeylerini yazmışız. O yüzden bugün Edinburgh'un en sevdiğim mekanlarını anlatacağım: parklar, bahçeler ve mesire yerleri...

Evimizin yeri konusunda biraz şanslıyız çünkü Edinburgh'un en büyük parklarından biri olan Holyrood Park'ın  hemen yanında. Eviniz nerde diye sorarsanız, aşağıdaki resimde ortadaki eski fabrika bacasının sağ arka taraflarındaki kırmızı ev.

Holyrood Park içinde 3 tane göl var, göllerde bolca kuğu, ördek. Bi de yüksekçe bir tepe(Arthur's Seat) onunda yamacında tavşanlar ha bir de Hüseyingazi'yi aratmayan kayalıklar var.

 

İskoçya'nın havası oldukça kararsız. Sağanak yağmur yağarken yaım saat içinde pırıl pırıl güneş açabiliyor (gerçi tersi daha çok oluyo ya neyse). Tabi böyle olunca da bol bol gök kuşağı görme imkanımız oluyor. Gene böyle bir günde, yukarıdaki gölden bir poz.

 

 Holyrood Park'ının en çok ziyaretçisi olan yeri Arthur's Seat tepesi. Şehrin ortasındaki bu 250m lik tepe, turistlerin şehrin panoramik resimlerini çekmek için vazgeçilmez mekanı. Tabii antreman yapanlar için de güzel bir parkur oluyor, ben de arada koşuyorum.

Bir de kayalıkları var, baya baya tırmanış yapılabilecek. Gerçi, istasyon kurup iple tırmanmak yasakmış (safey&security) ama yan geçiş yapması keyifli, özellikle güzel havalarda baya kalabalık oluyor.

 

 
Edinburgh zaten rüzgarlı bir yer, tepelerin yamaçları iyice esiyor. Fırsattan istifade arkadaşlarla uçurtma yapalım demiştik. Sağdan soldan malzeleri toparlardık. Nasıl yapılacağını da unutmuşuz gerçi tartışa tartışa yaptık, ilk denemelerde güzel uçmadı ama terazini, kuyruğunu filan ayarlayınca bir de güzel rüzgarı yakalayınca, uçurtmamız yükseldikçe yükseldi. Ama malesef 300 metrelik makaranın ucunu bağlamayı unutuğumuz için ipini kopatığı gibi uçtu gitti. Sonra tepenin her tarafını köşe bucak aradık ama bulamadık. Artık bi dahaki sefere...

Diğer bir güzel park da Meadows Park, bu park üniversiteye daha yakın, gençlerin yayıldığı, bira içip, top oynadığı vay efendim cambazların ip üstünde yürüyüp, top çevirdikleri bir alan.

Geçenlerde bölümdeki arkadaşlarla mangal yapmaya gittik. Parkın her yanında mangal yasaktır tabelaları var ama şimdiye kadar kimsenin salladığını görmedim. Özellikle haftasonları mangal dumanından göz gözü görmüyor.

İlk önce mangal işine bulaşmayım adam gibi topumu oynayım dedim ama bizim arkadaşlar sağolsun mangal yakmak bi yana mangalı kurmak için bile baya vakit harcadılar. En son mangal kömürünü, paketini açıp kömürleri yaymadan kartonundan tutuşturmaya çalısıyorlardı ki, aç kalcağımızı anlayıp müdahale ettim. Aşağıda karnı doymuş neşeli Çin'li arkadaşları görüyorsunuz.

devamı gelecek...

Med-Cezir

Coğrafya derslerinde öğretmişlerdi, işte ayın çekim gücüyle denizler alçalır yükselir, buna da gelgit denir diye. Tabi bozkırda büyüdüğümüzden hiçbir zaman kafamda canlanmamıştır.  Gerçi deniz kıyısında da olsak Türkiye için ortalama gelgit farkı 30 cm civarında, farketmesi biraz zor olacaktı. Ama gelgit seviyesi ekvatordan uzaklaştukça baya bir artıyor. Zaten buraya gelmemize de bu gel-git akıntılarından enerji üretmeyle ilgili bir proje vesile olmuştu.

Edinburgh civarında da gelgit olayı baya etkili, deniz 6 metre kadar alçalıp yükseliyor. Özellikle Cramond Adası denilen bi yerde gelgiti izlemek baya zevkli. Ada'nın üstünde 2.Dünya Savaşı'ndan kalma kışlalar, kuleler,bataryalar var. Beton direkleri de Almanlar arkamızdan dolanmasın diye dikmişler, Bizans'ın Haliç'i zincirlemesi gibi.

Deniz yüksekken adalığı geçerli ama sular çekilince Hz. Musa sopasıyla değmiş gibi sular yarılıyor ve adaya bir yol açılıyor.

Gelgitler arasındaki zaman ortalama 5-6 saat. Gitmeden önce saatleri kontrol etmeyen, ya da adayı gezerken bir yandan deniz seviyesini kollamayıp adada mahsur kalan hıyarlar da olmuyor değil, onları da sahil güvenlik toplayıp merkeze götürüyor.

Hıyar demişken, geçenlerde ilk kez gördüğüm bir yaratıkdan bahsedeyim. İngilizcesi "Razor Clam". Türkçesi'de Deniz Çakısı ya da Sülüne diye geçiyor. Türkiye'de var mı yok mu, nasıl yakalanır bilmiyorum ama burda deniz çekilince yakalaması çok kolaylaşıyor. Tek ihtiyacınız olan bolca tuz. Çekilen sularda hayvanın deliğini buldular mı, içine tuzu boca ediyorlar. Hayvan tabi can havliyle ne oluyor lan diye fırlıyor deliğinden. Sonrası malum. Görüntüsü pek iyi değil ama tadı güzel diyolar.

Her hıyarım diyene tuzla koşmamak lazım aslında ama videodan göreceğiniz gibi tuz yöntemi baya etkili.




Bu gelgitden denizciler de nasibini alıyor. Rahat rahat kıyıya yanaşayım istediğim zaman açılayım yok, gelgit zamanlarına göre ayarlıycanız tüm işlerinizi. Yoksa ya karada tıkılı kalırsınız ya da daha kötüsü kıyıya yanaşamazsınız. Teknelerin nerdeyse hepsinin çift salması(en altındaki yüzgeç gibi kısım) var. Böylelikle sular çekildiğinde, yan yatıp devrilmiyolar.

Darwin

Herhalde Darwin'in evrim teorisinin okullarda doğru dürüst öğretildiği ender ülkelerden biri İngiltere'dir.  Bunda İngilizlerin dinle pek alakalı olmamalarının etkisi vardır elbet.

İngiltere'dekilerin çoğu protestan, protestanların çoğunun da kiliseyle alakası yok. Belki daha önceden görmüşsünüzdür,  metrolara ve otobüslere şöyle ilanlar verilmişti geçen yıl.

Tekrar konumuza dönersek, İngiltere'de Charles Darwin oldukça seviliyor. Tabii bunda adamın İngiliz olmasının da etkisi vardır, ama sevmek ayrı şey adamın resmini paraya basmak ayrı şey. Vallahi bravo...

Gayda

Konu gaydadan açılmışken, anlatalım. Gayda (Bagpipe ya da pipe) İskoç müziğinin en vazgeçilmez enstrümanı. Mantık olarak bizdeki tuluma çok benziyo, yani en azından ikisi de koyun ölüsünden yapılıyor (İskoçya'da da küçükbaş hayvancılık çok yaygın). Farklılıklarına gelirsek (bilgiler için Ahmet'e teşekkürler);

• En büyük fark, Karadeniz tulumunda, ikili klavye var(yanyana iki delikli düdük, herbirinde 5 delik). Bu klavyelerdeki notalar aynı çalınırsa tek sesli müzik de yapılabiliyor.
• İskoç gaydasında ise tek klavye. Üstünde 7 delik, altında bir delik.
• Gaydada çok sesliliği farklı uzunluktaki üç çubuk sağlıyor. Bunların akorları da ayrı ayrı yapılıyor ve baya vakit alıyor.(Bi kere bi gayda dinletisindeki amca şöyle demişti;  Gaydacılar konserin yarısında akor yapar, çeyreğinde güzel müzik dinlersiniz, son çeyreğinde de bozuk akora katlanmak zorunda kalırsınız.)
• Gaydaya genelde davul eşlik ediyor. (Bakınız aşağıdaki video)

Aşağıda ise Ediburgh'un meşhur bandosunun (military tattoo) sokaklardan geçişi var;



Tabii, Edinburgh baya turistik bir şehir. Böyle olunca da, sokak çalgıcıları da baya ekmek yiyor bu gayda işinden. Özellikle yazları, her taraftan ayrı bir gayda sesi yükseliyor. Genel olrak gayda çalan amcalar Şekil-1-a'daki gibi, efendi uslu, nizami giyinmiş amcalar. Ama arada Şekil-1-b'deki gibi has İskoçlar da çıkmıyor değil.

Şekil -1-a - Efendi Gaydacılar                                Sekil-1-b- Serseri Gaydacılar 

Bu serseri amcaların grubunun adı; Clanadonia. Davullarla şaklabanlıklar yapan, bir  tane de gaydacıları olan(resimde çıkmamış) bir grup. Albümlerini almıştık geçen sene. Müzükleri gayet güzel ama aralıksız iki saatten fazla dinleyince, gayda kafası diye tanımlıyacağım benzersiz bir etki yapıyor ki, başka hiçbir şeyde yok.

Sokakta çaldıkları bir günden video; (Videonun başları İskoç aksanı hakkında da fikir verecektir. Aslında bu da yazmak istediğim bir konu ama biraz karışık, bir türlü toparlayamadım.)

Çok videolu bir yazı oldu ama, gaydayı hep davulla birlikte çalıyorlar sanmayın diye bi de aşağıdaki örneği vereyim. Rock-Gayda. Gerçi bu Celtic gaydasıymış ya olsun. Bence çok yakışmış gitarın yanına.

İskoçya'da 1 Mayıs

Bu sene de 1 Mayıs'ı kutlamak Edinburgh'da nasip oldu. Gerçi bazı akıllılar bahar bayramı diyor ama şansımıza güzel giden havalar 1 Mayıs'ta bozuverdi bize de montları bereleri giymek düştü.

Kortejde taş çatlasa 500 kişi vardı (Edinburgh'un nüfüsu 400bin). Bu 500 kişinin de 50 kişisi önden yürüyen bandoculardı. Onlar sayesinde yürüyüş baya eğlenceli geçti. Ama 1 Mayıs'la ilgili ne bir parça ne bir marş çalmadılar, anca İskoç müziği anca gayda.

Aşağıda orkestramız, kadınlar da var ama kiyafetler tek tip...

İskoçya'da solcu partiler İşçi Parti'sini (İktidardaki Gordon Brown'un partisi) saymazsak -ki saymak zaten pek mantıklı olmaz- Socialist Worker's Party ve Scottish Socialist Parti, bir de Komünist Parti varmış. Ama hepsi de çok zayıflar 1 milletvekili ya çıkarıyorlar ya da çıkaramıyorlar.

Beni şaşırtan şey, nerdeyse hiçbir sendikanın yürüyüşe katılmamasıydı. Aslında burdaki sendikalar oldukça güçlü (En son British Airways'in çalışanlarının grevleri şirketi geri adım atmaya zorlamıştı). Belki de bizdeki gibi toplanıp Glasgow'a, Londra'ya gitmişlerdir, bilemiyorum.

Malesef, gençlerin katılımı da yok denecek düzeydeydi. Tabi belki de bu sene 1 Mayıs'ın Cumartesi'ne gelmesi de etkili olmuş olabilir. Cuma akşamı pubda, clubda takılan gençlerin sabah erkenden kalkıp gelmelerini beklemek haksızlık olur.

Yürüyüş ilerledikçe, Scottish Socialist Parti'nin pankartını yaşıyan amcalar yoruldu, bana sordular taşır mısın diye, ben de sevaptır dedim yardım ettim. 

Bu sevimli kız da bizden sonra yürüyüşün en genciydi büyük ihtimal.

Ve İskoçya'daki gençlerin en büyük sorunları için taşıdıkları pankart. Aferin, bravo!

Yaklaşım farkları

Bu abimizin el emeği- göz nuru karın kaslarına Türkçe'de ne deriz? Tabi ki, baklava kasları...

Peki İngilizler ne diyor? Six-packs. Yani 6 li kutu bira kasları...

Sırf bu iki kelime bile iki kültür arasındaki farkları baya özetliyor aslında. Gerçi, biracılarda da baklavacılarda da bu kasları görmek zordur ya hadi bakalım...

Bu arada, bu yazıyı arakladığım blogu da seveceğinize eminim. Bu blogla paralel: Bir İngiliz'in Türkiye'ye yerleştikten sonra başından geçenleri, kültür farklarını anlattığı bir blog. Aşağıdaki resimden ulaşabilirsiniz.

Özellikle aşağıdaki yazıları tavsiye ederim,

Kokorec

Hamam