Gayda

Konu gaydadan açılmışken, anlatalım. Gayda (Bagpipe ya da pipe) İskoç müziğinin en vazgeçilmez enstrümanı. Mantık olarak bizdeki tuluma çok benziyo, yani en azından ikisi de koyun ölüsünden yapılıyor (İskoçya'da da küçükbaş hayvancılık çok yaygın). Farklılıklarına gelirsek (bilgiler için Ahmet'e teşekkürler);

• En büyük fark, Karadeniz tulumunda, ikili klavye var(yanyana iki delikli düdük, herbirinde 5 delik). Bu klavyelerdeki notalar aynı çalınırsa tek sesli müzik de yapılabiliyor.
• İskoç gaydasında ise tek klavye. Üstünde 7 delik, altında bir delik.
• Gaydada çok sesliliği farklı uzunluktaki üç çubuk sağlıyor. Bunların akorları da ayrı ayrı yapılıyor ve baya vakit alıyor.(Bi kere bi gayda dinletisindeki amca şöyle demişti;  Gaydacılar konserin yarısında akor yapar, çeyreğinde güzel müzik dinlersiniz, son çeyreğinde de bozuk akora katlanmak zorunda kalırsınız.)
• Gaydaya genelde davul eşlik ediyor. (Bakınız aşağıdaki video)

Aşağıda ise Ediburgh'un meşhur bandosunun (military tattoo) sokaklardan geçişi var;



Tabii, Edinburgh baya turistik bir şehir. Böyle olunca da, sokak çalgıcıları da baya ekmek yiyor bu gayda işinden. Özellikle yazları, her taraftan ayrı bir gayda sesi yükseliyor. Genel olrak gayda çalan amcalar Şekil-1-a'daki gibi, efendi uslu, nizami giyinmiş amcalar. Ama arada Şekil-1-b'deki gibi has İskoçlar da çıkmıyor değil.

Şekil -1-a - Efendi Gaydacılar                                Sekil-1-b- Serseri Gaydacılar 

Bu serseri amcaların grubunun adı; Clanadonia. Davullarla şaklabanlıklar yapan, bir  tane de gaydacıları olan(resimde çıkmamış) bir grup. Albümlerini almıştık geçen sene. Müzükleri gayet güzel ama aralıksız iki saatten fazla dinleyince, gayda kafası diye tanımlıyacağım benzersiz bir etki yapıyor ki, başka hiçbir şeyde yok.

Sokakta çaldıkları bir günden video; (Videonun başları İskoç aksanı hakkında da fikir verecektir. Aslında bu da yazmak istediğim bir konu ama biraz karışık, bir türlü toparlayamadım.)

Çok videolu bir yazı oldu ama, gaydayı hep davulla birlikte çalıyorlar sanmayın diye bi de aşağıdaki örneği vereyim. Rock-Gayda. Gerçi bu Celtic gaydasıymış ya olsun. Bence çok yakışmış gitarın yanına.

İskoçya'da 1 Mayıs

Bu sene de 1 Mayıs'ı kutlamak Edinburgh'da nasip oldu. Gerçi bazı akıllılar bahar bayramı diyor ama şansımıza güzel giden havalar 1 Mayıs'ta bozuverdi bize de montları bereleri giymek düştü.

Kortejde taş çatlasa 500 kişi vardı (Edinburgh'un nüfüsu 400bin). Bu 500 kişinin de 50 kişisi önden yürüyen bandoculardı. Onlar sayesinde yürüyüş baya eğlenceli geçti. Ama 1 Mayıs'la ilgili ne bir parça ne bir marş çalmadılar, anca İskoç müziği anca gayda.

Aşağıda orkestramız, kadınlar da var ama kiyafetler tek tip...

İskoçya'da solcu partiler İşçi Parti'sini (İktidardaki Gordon Brown'un partisi) saymazsak -ki saymak zaten pek mantıklı olmaz- Socialist Worker's Party ve Scottish Socialist Parti, bir de Komünist Parti varmış. Ama hepsi de çok zayıflar 1 milletvekili ya çıkarıyorlar ya da çıkaramıyorlar.

Beni şaşırtan şey, nerdeyse hiçbir sendikanın yürüyüşe katılmamasıydı. Aslında burdaki sendikalar oldukça güçlü (En son British Airways'in çalışanlarının grevleri şirketi geri adım atmaya zorlamıştı). Belki de bizdeki gibi toplanıp Glasgow'a, Londra'ya gitmişlerdir, bilemiyorum.

Malesef, gençlerin katılımı da yok denecek düzeydeydi. Tabi belki de bu sene 1 Mayıs'ın Cumartesi'ne gelmesi de etkili olmuş olabilir. Cuma akşamı pubda, clubda takılan gençlerin sabah erkenden kalkıp gelmelerini beklemek haksızlık olur.

Yürüyüş ilerledikçe, Scottish Socialist Parti'nin pankartını yaşıyan amcalar yoruldu, bana sordular taşır mısın diye, ben de sevaptır dedim yardım ettim. 

Bu sevimli kız da bizden sonra yürüyüşün en genciydi büyük ihtimal.

Ve İskoçya'daki gençlerin en büyük sorunları için taşıdıkları pankart. Aferin, bravo!

Yaklaşım farkları

Bu abimizin el emeği- göz nuru karın kaslarına Türkçe'de ne deriz? Tabi ki, baklava kasları...

Peki İngilizler ne diyor? Six-packs. Yani 6 li kutu bira kasları...

Sırf bu iki kelime bile iki kültür arasındaki farkları baya özetliyor aslında. Gerçi, biracılarda da baklavacılarda da bu kasları görmek zordur ya hadi bakalım...

Bu arada, bu yazıyı arakladığım blogu da seveceğinize eminim. Bu blogla paralel: Bir İngiliz'in Türkiye'ye yerleştikten sonra başından geçenleri, kültür farklarını anlattığı bir blog. Aşağıdaki resimden ulaşabilirsiniz.

Özellikle aşağıdaki yazıları tavsiye ederim,

Kokorec

Hamam

Rise of the Machines

Gün geçmiyor ki, hayatımıza yeni bir teknoloji, yeni bir makine girmesin. Bazı arkadaşların çok eleştriceği, bazı arkadaşların ise hayallerini süsleyen teknolojinin adı; süper marketler için otomatik kasa.

 

 

Bu kasaları  marketlerde baya baya yaygınlaştırmaya çalışıyolar. Öyle ki, normal kasalarda metrelerce kuyruk varken, self-servis kasalar yukardaki gibi bomboş oluyor. Nasıl daha fazla kar edecek bu marketler?
Bazı çakal arkadaşlar soracaktır ee bunda hırsızlık filan olmuyor mu? Oluyordur olmasına da gene de bir kaç tane güvenlik önlemi yapmışlar; mesela ürünleri okutmaya devam ederken bir yandan poşetlere koyuyorsunuz ama poşetlerin altında bir tartı var, ve okutulan ürünün olması gereken ağırlığını kontrol ediyor. Gerçi bu 1 kilo kiraz alıp, 1 kilo patates diye okutmaya engel değil.
Bir de çalınan ürünlerin masrafu artsa bile bu miktar işten çıkardıkları adamların maaşlarından azsa ki muhtemelen öyledir, adamların çok umursadığını da sanmıyorum.

Ama bu tab

Ama bu tab

Fish & Chips ve Saz Arkadaşları

Türkiye'de döner yiyip ayran içiyoruz, İngiltere'de de hamburger yiyip kola içiyorlar. Bugün bu önyargıyı yıkmaya çalışacağız en azından İskoçya için. Tamam doğru hamburger de yiyorlar ama yenilen hamburger sayısının döner veya kebapdan çok olduğunu sanmıyorum. Kebapçılar ya Türk ya da Ürdünlü. Bize yakın 3 kebapçı;
   -Kusadasi Kebap
   -Marmaris Kebap
   -Bodrum Kebap (evimize 3 dk)
Birbirleriyle alakaları yok ama Öz Gaziantep Kebap yerine hepsi de isim olarak daha medyatik yörelerimizi seçmişler. Neyse konuyu dağıtmayalım.
İskoçların açık ara en çok yedikleri fast food ürünü Fish &Chips (Kızarmış balık ve kızarmış patates).

Patates bildiğimiz fizik kantini patatesi. Balıkl olarak da ya Cod (sözlükte morina balığı diyor, bilmem anlamlı mı) ya da Haddock (buna da mezgit demiş ama bildiğimiz mezgitin baya iricesi) kullanılıyor.  Bu arada bir şeye değinmeden geçemiyeceğim. Hatırlayanlarınız kesin çıkar; Tenten'deki yılların asabi Kaptan Haddock'u da bildiğimiz, Kaptan Mezgit'miş. Ee benim de ismimi mezgit koysalar, bende asabiyet yapar kendimi içkiye verirdim.

Neyse konumuza dönelim, bizdeki tavuk dönerciler gibi içerde masa olmayan belki şanslıysanız birkaç tabure olan dükkanlarda insanlar sıraya girip, fish 'n chipslerini paket yaptırıp yaptırıp gidiyorlar. Yanına da içecek olarak kola değil lrn-Bru alıyolar.  Irn-Bru dediğimiz şey bir nevi İskoçların kola-turkası (İskoçya'da icat edilmiş zaten). Turuncu renkli, baya şekerli, cafein de var içinde aslında inceden bildiğiniz enerji içeceği. Cocacola'dan çok tüketildiğini söylüyolar ki bence doğrudur. Kullanım alanları baya geniş. Fish & Chips'in yanında (bizdeki ayran), publarda irn-bru votka (bizdeki redbull vodka), evlerde sofralarda (bizdeki 2.5 lt lik kola), akşamdan kalmalarda gene Irn-bru (bizdeki turk kahvesi ya da alka-seltzer).

Tabi bu saydıklarımın üstüne de tatlı olarak da künefe, baklava yiyecek değiller ya. Gene bir İskoç icadı olan tatlılarının adı; "Deep fried mars bar" aslında ismi olayı anlatıyor ama anlamakta zorlanmakta haklısınız çünkü pek akıl-mantık işi değil. Mars çikolatası bi ara Türkiye'de de satılıyodu hala var mı bilmiyorum, Albeni, metro kıvamında bir şey. Bunun dondurulmuşunu alıp yağda iyice kızartıyolar ( belki de az önce balık kızartıkları aynı yağda). Sonra onu da sıcağı sıcağına mideye indiriyolar.

Akşam beş bira içtikten sonra bu saydıklarımı yiyenler nasıl mı oluyor sonrasında? Aşağıdaki gibi oluyolar...(parmak arası terliklere dikkat, onu da başka yazımızda anlatırız)

Ingiltere'de kar ve aksayan Noel coskusu

Burasi malumunuz uzere yagmuruyla meshur, nadiren kar goren bir memleket. Ankara'da (en azindan ben kucukken) bir yagdi mi 2 ay yerden kalkmayan kar, buraya senede bir ya ugruyor ya ugramiyor. Yaklasik 20 senedir Londra'nin gordugu en siddetli kar yagisini, gecen sene bu vakitlerde cektigim su asagidaki fotograftan gorebilirsiniz.

Sonucta her memleketin kendine ozgu iklim sartlari var. Her yorenin insaninin, her turlu hava ve yol kosuluna uyum saglamasini beklemiyorum ama inanin, Ingiliz'in karla imtihani, Istanbul'lunun yagmusla imtihanindan bile beter gecti. Artik hoca mi takiyor, kafalari mi almiyor bilmiyorum ama 2 senedir kar atistirmaya baslarkenden basiretleri baglaniyor. Gecen sene yukarida gorulen, toplam 4 gun suren kar yagisi sonucu ucaklar kalkamamis, trenler ertelenmis, okullar (universiteler dahil - yupppiiii) tatil edilmis, kamu kurum ve kuruluslari kakalak gibi kalmis ve hatta metro hattinin bile bir kismi kapatilmisti.

Londra'miz, Dingiltere'miz bu sene de, cok cok daha az bir kar yagisina ragmen benzer bir travma yasiyor. Daha da beteri bu travmayi bascavusun esseginin bile yellenmek suretiyle magazin gundemine oturabilecegi bir donem olan Noel vakti yasiyor. Burada Noel, bizdeki bayrama denk geliyor ve temelde olay bir aile bulusmasi, toplu yemekler, bayram coskusu, sevgi seli ve 2 ay suren bir alisveris cilginligi seklinde gerceklesiyor. Okullar, is yerleri, "biz bir aileyiz" temali bilimum muesseseler birkac hafta oncesinden partiler duzenliyorlar. Yalniz yetiskinlige adim atmis cogu kisi ailesiyle Noel'den Noel'e gorustugu icin oyle Turkiye'deki gibi bayramda sicak denizlere inmeye calisan pek olmuyor. Noel'de aile bulusmasina gidememek belki de butun bir yil boyunca basiniza gelecek en kotu sey olarak dusunuluyor. Noel'de tatil vermeyen is yeri bile yok. O kadar ki Noel sabahi toplu tasima bile duruyor ki Noel kahvaltisi sekteye ugramasin, cocuklar da hediyelerini acabilsinler. Gurbetciler genelde bu gunleri memleketlileriyle toplanip raki icip, mandalina yiyip, yok efendim iste DVD izleyerek, bildiginiz sayim gunu havasinda geciriyorlar.

Ve sene 2009, tam da bu Noel cilginligi haftasinda, tam da tatil baslarken kar yagacagi tutuyor. 3 gundur Avrupa'ya yapilan Eurostar tren seferleri iptal ediliyor ve 10binlerce kisi tren garlarinda beklesiyor. Hatta Mans tunelinde butun gece trenin icinde mahsur kalanlar bile olmus diyor Ingiliz tabloidleri ama medyanin ipiyle kuyuya inmek konusunda karari size birakiyorum. Kisacasi hayat felc, zemin cinnete musait. Simdi gozunuzu kapayin ve tum bunlara neden olabilecek bir kar yagisi hayal edin. Sonra, asagidaki "hava muhalefetine maruz kalmis Eurostar" resmine bir bakin:


Ingiltere'de maksimum kar kalinligi 15 santimetre, en azindan Londra'da bir kar bir yagmur derken hava sinir bozucu bir hal almissa, ayaklar azicik kayiyorsa da "zemin goruluyor". Ve hayat durdu duracak.

Bu noktada yorum bile yapmiyorum, ama ada halkini topluca bir kis Dogu Anadolu'ya surup olacaklari izleme fantazisi de kurmuyor degilim.

Chanel No5 Paris

Efendim, televizyonlarda son zamanlarda bir reklam baya sıkça gösteriliyor; Chanel No5 Parfüm reklamı. Reklam Orient Ekspress'in Fransa'dan kalkmasıyla başlıyor, İstanbul'da romantik bir adalar turuyla devam edip, Haydarpaşa garında, başrol oyuncularının kavuşmasıyla bitiyor. Reklam sürekli yayınlandığı için her izleyişte bir saçmalık çarpıyor gözüme. Buyrun bir de siz izleyin... (Başları biraz gereksiz uzun, olmadı geçin)

CHANEL №5 "ENGLAND"
Uploaded by YouL00K. - More lifestyle, fashion and how-to videos.

Bilmiyorum ben mi haberlerde kaçırdım ama Marmaray daha bitmedi herhalde. Ama Orient ekspress Sirkeci'den hızlıca kaptırıp, doğrudan Haydarpaşa'da indiriyor yolcuları.
Sonra ablamız "Ahanda son vapuru kaçırdım, şimdi dolmuş, otobüs çekilir mi be?" koşusu yapıp sonra soluğu Kapalıçarşı'da alıyor. Ee ablacım Sirkeci'de ineydin ya daha rahat geçerdin ordan.

Neyse ondan sonra, adalar turuna çıkıyor. Öyle tahmin ettim ama başka yer de olabilir zira dönüp baktığında köprülerden birini görüyor. En son tekrar trene yetişmek için giderken, Haydarpaşa tekrar görünüyor, ama tren normalde gelmesi gereken istikamete 90 derece yandan; Üsküdar Harem Sahil yolundan geliyor. Reklam AKP propagandası gibi zaten; Marmaray bitmiş, Haydarpaşa limanı ıslah edilmiş bir de arkaya Sultanahmet camiinin aynısından yapılmış.

En son da normal de milletin bilet kaldı-kalmadı, tren rötar yaptı-yapmadı kavgaları yaptığı, vapurdan inen kalabalığın treni yakalamak için koşturduğu gişelerin orası da aşk yuvasına çevrilmiş ya vallahi bravo. Neymiş, reklamlarda gördüklerimize inanmıycakmışız.

Not: Orient ekspress hakkında bilgi almak için şu siteye girebilirsiniz;
http://www.seat61.com/OrientExpress.htm

Ancak, kaderin cilvesi ki, 125 yıldır hizmette olan bu tren hattı blogu yazdığım bugün itibarıyla (12 Aralık 2009) seferden kaldırılmış. O değilde adamlar, hattan kalkan trenin bile ekmeğini yiyolar ya ne diyim...

Not2: Bu arada parfümün 100 ml'sinin Türkiye satış fiyatı 350 TL civarı. Sahte parfümden şaşmamak lazım.